Không ít trường hợp trên thực tế, doanh nghiệp được thành lập “đúng quy trình” nhưng lại tiềm ẩn rủi ro pháp lý ngay từ đầu vì người đứng tên hoặc người điều hành thuộc nhóm không được phép theo quy định pháp luật. Điều này đặc biệt phổ biến trong các mô hình nhờ người đứng tên hộ, hoặc cán bộ, công chức tham gia kinh doanh nhưng không nắm rõ giới hạn pháp lý. Trong bối cảnh Luật Doanh nghiệp 2020 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 với nhiều điều chỉnh quan trọng, việc xác định đúng đối tượng có hoặc không có quyền thành lập, quản lý doanh nghiệp không chỉ là yêu cầu pháp lý cơ bản mà còn là yếu tố quyết định đến tính hợp pháp và an toàn của toàn bộ hoạt động kinh doanh về sau.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ
Quy định về đối tượng không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp được ghi nhận tại điểm b, e khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 và đã được sửa đổi, bổ sung tại điểm b, e khoản 2 và khoản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Những điều chỉnh này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý, đặc biệt liên quan đến việc mở rộng phạm vi tham gia của khu vực công trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo.
II. QUY ĐỊNH MỚI VỀ ĐỐI TƯỢNG KHÔNG CÓ QUYỀN THÀNH LẬP, QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP
Theo quy định mới, pháp luật tiếp tục xác định hai nhóm đối tượng chính không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp, nhưng đã có sự điều chỉnh đáng chú ý về phạm vi áp dụng và ngoại lệ.
Trước hết, đối với nhóm cán bộ, công chức, viên chức, pháp luật vẫn giữ nguyên nguyên tắc chung là không được tham gia thành lập và quản lý doanh nghiệp nhằm đảm bảo tính minh bạch và tránh xung đột lợi ích trong khu vực công. Tuy nhiên, điểm mới quan trọng là đã bổ sung ngoại lệ cho phép các đối tượng này được tham gia trong trường hợp liên quan đến hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Bên cạnh đó, đối với nhóm cá nhân đang trong quá trình bị xử lý về mặt hình sự hoặc chịu các biện pháp cưỡng chế, quy định tiếp tục duy trì việc hạn chế quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho môi trường kinh doanh. Các đối tượng này bao gồm:
- Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang bị tạm giam
- Người đang chấp hành hình phạt tù
- Người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại cơ sở bắt buộc
- Người bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định
- Các trường hợp khác theo quy định của Luật Phá sản, Luật Phòng, chống tham nhũng
Điểm đáng chú ý là dù nội dung cơ bản không thay đổi, cách diễn đạt của quy định mới đã được chuẩn hóa nhằm đảm bảo tính thống nhất với các luật chuyên ngành và giúp việc áp dụng trên thực tế rõ ràng hơn.
III. MỞ RỘNG QUYỀN CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC
Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý nhất tại Luật Doanh nghiệp sửa đổi năm 2025 là việc cho phép cán bộ, công chức, viên chức được góp vốn, mua cổ phần hoặc phần vốn góp trong doanh nghiệp trong phạm vi nhất định. Quy định này không phải là sự “nới lỏng hoàn toàn”, mà là một cơ chế có kiểm soát nhằm phục vụ mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
Cụ thể, các đối tượng này có thể tham gia góp vốn vào công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty hợp danh để triển khai các hoạt động liên quan đến đổi mới sáng tạo theo quy định pháp luật. Đây là bước đi nhằm cụ thể hóa chủ trương tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa khu vực công và khu vực tư trong việc thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu.
IV. GÓC NHÌN TỪ WISEE LAW
Từ thực tiễn tư vấn, có thể thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực sự quan tâm đúng mức đến quy định về chủ thể thành lập và quản lý doanh nghiệp, đặc biệt trong các trường hợp sử dụng người đứng tên thay hoặc có sự tham gia của cán bộ, công chức. Đây là một trong những sai lầm tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn, bởi khi phát sinh tranh chấp hoặc bị cơ quan quản lý kiểm tra, toàn bộ cấu trúc doanh nghiệp có thể bị xem xét lại từ đầu.
Việc một doanh nghiệp được thành lập bởi người không đủ điều kiện có thể dẫn đến nguy cơ bị vô hiệu hóa các giao dịch liên quan, ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên góp vốn, đồng thời gây khó khăn trong quá trình gọi vốn hoặc chuyển nhượng. Đối với cán bộ, công chức, nếu tham gia không đúng phạm vi cho phép, còn có thể phát sinh trách nhiệm kỷ luật hoặc các hệ quả pháp lý khác theo quy định chuyên ngành.
Để đảm bảo tuân thủ đúng quy định và hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại toàn bộ thông tin liên quan đến người thành lập, cổ đông và người quản lý doanh nghiệp. Việc xác định đúng tư cách pháp lý của từng cá nhân ngay từ đầu sẽ giúp tránh được các tranh chấp phát sinh về sau.
Bên cạnh đó, trong các trường hợp có yếu tố nhạy cảm như góp vốn bởi cán bộ, công chức hoặc có cấu trúc sở hữu phức tạp, doanh nghiệp nên xây dựng hồ sơ pháp lý rõ ràng và có sự tư vấn từ luật sư để đảm bảo việc tham gia là đúng phạm vi pháp luật cho phép. Đặc biệt, đối với các dự án liên quan đến công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc áp dụng đúng ngoại lệ theo quy định mới sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng được cơ hội mà không vi phạm pháp luật.
Những điều chỉnh tại Luật Doanh nghiệp 2025 cho thấy xu hướng quản lý ngày càng linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát rủi ro, đặc biệt trong việc cân bằng giữa yêu cầu minh bạch và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việc mở rộng ngoại lệ cho cán bộ, công chức không chỉ tạo điều kiện phát triển các hoạt động khoa học công nghệ mà còn góp phần kết nối nguồn lực giữa khu vực công và tư nhân.
Đồng thời, việc chuẩn hóa quy định đối với các đối tượng bị hạn chế cũng giúp hệ thống pháp luật trở nên rõ ràng, dễ áp dụng hơn, từ đó nâng cao tính ổn định và an toàn cho môi trường đầu tư kinh doanh.
Wisee Law với kinh nghiệm tư vấn pháp lý doanh nghiệp, M&A và tái cấu trúc, sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong việc kiểm tra điều kiện pháp lý của cổ đông, người quản lý và xây dựng mô hình doanh nghiệp an toàn, hiệu quả. Nếu bạn đang chuẩn bị thành lập doanh nghiệp hoặc có sự thay đổi về cấu trúc sở hữu, hãy liên hệ với luật sư để được tư vấn trước khi phát sinh rủi ro.
- - - - - - - - THÔNG TIN LIÊN HỆ TƯ VẤN- - - - - - - -
P: 0984.47.47.54
E: wiseelaw@gmail.com
W: www.wiseelaw.com
A: 92b Nguyễn Hữu Cảnh, Thạnh Mỹ Tây, HCM
