Một trong những rào cản lớn nhất đối với nhà đầu tư nước ngoài khi vào Việt Nam trước đây chính là yêu cầu phải có dự án đầu tư cụ thể trước khi được phép thành lập doanh nghiệp. Điều này khiến không ít nhà đầu tư gặp khó khăn trong giai đoạn thăm dò thị trường, khi họ chưa sẵn sàng “chốt” dự án nhưng vẫn cần một pháp nhân để triển khai hoạt động ban đầu. Tuy nhiên, với sự thay đổi tại Luật Đầu tư 2025, quy trình này đã có bước điều chỉnh đáng chú ý, cho phép nhà đầu tư nước ngoài có thể thành lập doanh nghiệp trước khi thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Đây là một thay đổi mang tính chiến lược, nhưng cũng đi kèm nhiều điểm cần hiểu đúng để tránh rủi ro pháp lý.
I. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ SỰ THAY ĐỔI TRÌNH TỰ
Theo khoản 1 Điều 22 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài muốn thành lập tổ chức kinh tế tại Việt Nam bắt buộc phải có dự án đầu tư và thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước, trừ một số trường hợp đặc thù liên quan đến startup.
Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 19 Luật Đầu tư 2025, quy định này đã được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, cho phép nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện dự án đầu tư trước khi tiến hành thủ tục cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, với điều kiện phải đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường theo quy định pháp luật.
Điểm thay đổi cốt lõi ở đây không nằm ở việc “bỏ điều kiện dự án”, mà nằm ở việc thay đổi trình tự thực hiện, chuyển từ mô hình “có dự án rồi mới lập doanh nghiệp” sang “có thể lập doanh nghiệp trước khi triển khai dự án”.
II. HIỂU ĐÚNG BẢN CHẤT: KHÔNG PHẢI MỞ CỬA HOÀN TOÀN
Từ góc nhìn pháp lý, đây không phải là việc mở rộng hoàn toàn quyền của nhà đầu tư nước ngoài, mà là sự điều chỉnh về mặt thủ tục nhằm tăng tính linh hoạt. Nhà đầu tư vẫn phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện tiếp cận thị trường theo quy định tại Luật Đầu tư, bao gồm:
- Ngành nghề kinh doanh có bị hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài hay không
- Tỷ lệ sở hữu vốn
- Điều kiện về hình thức đầu tư
- Điều kiện về đối tác Việt Nam (nếu có)
Điều này có nghĩa là dù có thể thành lập doanh nghiệp trước, nhưng nếu không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường thì doanh nghiệp đó vẫn không thể triển khai dự án hoặc hoạt động kinh doanh thực tế.
III. LỢI THẾ VÀ NHỮNG HIỂU SAI PHỔ BIẾN
Từ thực tiễn tư vấn cho các nhà đầu tư nước ngoài, có thể thấy thay đổi này mang lại lợi thế rất lớn trong việc rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, đặc biệt đối với các nhà đầu tư cần thiết lập hiện diện pháp lý nhanh để khảo sát, đàm phán hoặc chuẩn bị triển khai dự án.
Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư lại hiểu sai rằng quy định mới cho phép “lập công ty tự do” mà không cần quan tâm đến các điều kiện pháp lý khác. Đây là một hiểu lầm nguy hiểm, bởi nếu doanh nghiệp được thành lập nhưng không đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường, toàn bộ kế hoạch đầu tư có thể bị đình trệ hoặc buộc phải điều chỉnh lại từ đầu.
Ngoài ra, việc tách rời giữa thành lập doanh nghiệp và thủ tục dự án cũng đòi hỏi nhà đầu tư phải có chiến lược pháp lý rõ ràng, nếu không sẽ dẫn đến tình trạng “có pháp nhân nhưng không thể hoạt động”.
Dù quy định mới mang lại sự linh hoạt, nhưng cũng kéo theo một số rủi ro mà nhà đầu tư cần nhận diện sớm:
- Thành lập doanh nghiệp nhưng không đủ điều kiện triển khai dự án
- Lựa chọn ngành nghề không phù hợp với điều kiện tiếp cận thị trường
- Phải điều chỉnh lại cấu trúc đầu tư sau khi đã thành lập doanh nghiệp
- Mất thời gian và chi phí do thiếu định hướng pháp lý từ đầu
Điểm đáng chú ý là các rủi ro này thường không xuất hiện ngay, mà bộc lộ trong giai đoạn triển khai, khi nhà đầu tư bắt đầu thực hiện các thủ tục tiếp theo.
Để tận dụng lợi thế của quy định mới mà không gặp rủi ro, nhà đầu tư cần tiếp cận theo hướng chiến lược. Trước hết, cần đánh giá kỹ điều kiện tiếp cận thị trường đối với ngành nghề dự kiến đầu tư, bởi đây vẫn là yếu tố quyết định khả năng hoạt động của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, việc xây dựng lộ trình pháp lý rõ ràng, bao gồm thứ tự thực hiện các thủ tục từ thành lập doanh nghiệp đến triển khai dự án, sẽ giúp tránh việc phải điều chỉnh nhiều lần về sau. Trong nhiều trường hợp, việc có sự tham gia của luật sư chuyên môn ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp nhà đầu tư tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
- - - - - - - - THÔNG TIN LIÊN HỆ TƯ VẤN- - - - - - - -
P: 0984.47.47.54
E: wiseelaw@gmail.com
W: www.wiseelaw.com
A: 92b Nguyễn Hữu Cảnh, Thạnh Mỹ Tây, HCM
